Lọt thỏm giữa những ngôi nhà cao tầng, thôn Tất Viên (nay thuộc xã Tân Hưng, tỉnh Hưng Yên) vẫn lưu giữ được nét đẹp mộc mạc của làng quê vùng đồng bằng Bắc Bộ xưa. Nơi đây nổi tiếng là làng nghề đan đó, rọ bằng tre nứa thủ công lớn và nổi tiếng nhất Việt Nam.

Các ngôi nhà nơi đây vẫn giữ được nét kiến trúc cổ kính, mang đậm hình ảnh làng quê Việt Nam. Ảnh: I La

Mái nhà được đan xen một lớp lá cọ dày lót bên dưới để cách nhiệt và lớp rơm phủ xếp dày bên trên để chống nóng, chống dột. Vách nhà được dựng từ khung tre, trưng bày thúng, mủng, và đặc biệt là những chiếc giỏ, nơm đánh cá bằng tre. Ảnh: I La
Phạm Văn Thạch (77 tuổi) - nghệ nhân đan đó đã gắn bó với với nghề 62 năm cho biết, xã Tân Hưng xưa vốn là vùng đầm lầy, bãi sậy hoang vu nằm ở khu vực trũng ngã ba sông Hồng và sông Luộc, vì vậy nên được bồi đắp phù sa màu mỡ, sản vật phong phú, tôm cá trù phú.

Để ra đời một chiếc đó thủ công, các nan tre, nan nứa phải trải qua nhiều công đoạn: lựa chọn tre, chẻ nan, vót nan, đan lát và cuối cùng là hun khói qua lửa ba lần để tăng độ bền. Tổng thời gian hoàn thiện mất khoảng một tiếng.

Thành phẩm cuối cùng là những chiếc đó xinh xắn có hình bầu dục, đan thưa với một hom ở giữa để cá, tôm có thể chui vào mà không thoát ra được.

Nghệ nhân làng nghề đan đó Tất Viên. Ảnh: I La

Thân đó phình to hình bầu dục, đuôi nhọn và phần miệng nhỏ tròn. Ảnh: I La

Ngày nay, ngoài là ngư cụ gắn liền với đời sống người nông dân, sản phẩm đan đó còn là mặt hàng mỹ nghệ đặc biệt được ưa chuộng và xuất khẩu ra nước ngoài.

Nơi đây cũng là điểm du lịch “hot” với các du khách Tây ưa thích trải nghiệm thực tế, tự tay vót tre, đan những chiếc đó thủ công để đem về trang trí, lưu niệm tại nhà.

Chiều chiều, các bà các mẹ lại tụ họp trong sân nhà, vừa đan vừa trò chuyện lân la. Ảnh: Dương Văn Xuân

Các công đoạn đều được làm hoàn toàn thủ công bằng đôi bàn tay tinh xảo của người nghệ nhân. Ảnh: I La

Ông Thạch kể, đã từng có thời kỳ, đan đó nuôi sống cả làng. Một người có thể đan trung bình 200 - 250 chiếc đó một ngày và bán lại cho các lái buôn để phân phối đều đi các tỉnh.

Theo chia sẻ của ông, thời kỳ bao cấp là giai đoạn làng nghề phát triển cực thịnh: “Mỗi phiên chợ buổi sáng, các lái buôn thường tập trung lấy mỗi nhà khoảng 50 - 60 xe rọ, đơm các loại. Dân làng đan suốt đêm rồi sáng đem ra chợ bán lấy tiền đong gạo. Giờ thì không còn nữa".

Trên chiếc xe thồ thô sơ, ông Thạch rong ruổi khắp các phố huyện để bán các sản phẩm đan lát mỗi ngày ở thời kỳ chưa có phương tiện giao thông hiện đại. Ảnh: I La

Với sự phát triển của thời đại, kéo theo đó là sự xuất hiện của hàng loạt các nhà máy, xí nghiệp khiến những lao động chính dần bỏ nghề đi làm công việc có thu nhập cao hơn.

Bên cạnh đó, việc lạm dụng thuốc trừ sâu, phân bón hóa học trong canh tác nông nghiệp khiến số lượng tôm, cá giảm rõ rệt. Nghệ thuật đan đó cũng vì vậy mà dần mai một.

Giờ đây, công việc đan lát ngư cụ truyền thống chỉ dành cho các cụ già, các em nhỏ làm trong thời gian rảnh rỗi để có thêm thu nhập tạm thời.

Các cụ già đan đó trong thời gian rảnh rỗi. Ảnh: I La

Trong quá trình phát triển, làng nghề đan đó Tất Viên đã đổi mới mạnh mẽ nhờ ứng dụng công nghệ số và gắn với du lịch trải nghiệm. Các sản phẩm được quảng bá, tiêu thụ trực tuyến, giúp mở rộng thị trường và nâng cao thu nhập cho người dân.

Ông Thạch cho biết nguồn thu chính của làng hiện đến từ bán rọ, đơm qua mạng và hoạt động du lịch sinh thái. Nhờ các đơn vị vận chuyển hỗ trợ khâu giao hàng, người dân có thêm thời gian tập trung làm ra những sản phẩm thủ công chất lượng.

Gần đây, làng nghề đã xuất 2 container hàng qua Cảng Hải Phòng để thực hiện đơn hàng từ Vương quốc Anh.

Nhờ vào thiết kế tinh xảo và sự phối màu hài hòa, những chiếc đó trở thành vật trang trí được khách quốc tế đặc biệt ưa thích. Ảnh: I La

Không chỉ tạo sinh kế, nơi đây còn trở thành điểm đến hấp dẫn, góp phần bảo tồn nghề truyền thống và quảng bá văn hóa Việt Nam. Mùa hè là thời điểm thích hợp để du khách ghé thăm, trải nghiệm vót nan, đan đó cùng các nghệ nhân và khám phá không gian làng quê Bắc Bộ cổ kính.

Theo Lao Động