Mỗi kỳ nghỉ lễ dài ngày, mạng xã hội Việt Nam lại lặp lại một vòng tranh cãi quen thuộc: “Không về quê, không về với gia đình mà đi du lịch là bất hiếu”. Câu nói ấy xuất hiện dày đặc dưới những bức ảnh check-in biển xanh, núi cao, hay thậm chí chỉ là một chuyến đi ngắn ngày của người trẻ. Từ một lựa chọn cá nhân, việc đi đâu, về đâu trong kỳ nghỉ bỗng bị đẩy thành một “bản án đạo đức”, nơi chữ hiếu được sử dụng như thước đo duy nhất để phán xét người khác.

Không thể phủ nhận, trong nền văn hóa Á Đông, hiếu đạo luôn được đặt ở vị trí trung tâm. Về quê dịp lễ, Tết từ lâu đã trở thành biểu tượng của sự gắn bó gia đình, của lòng biết ơn với đấng sinh thành. Nhưng vấn đề nảy sinh khi biểu tượng ấy bị tuyệt đối hóa, bị đóng khung thành một khuôn mẫu cứng nhắc: cứ không về quê là bất hiếu, cứ đi du lịch là sống ích kỷ. Khi đó, hiếu lễ không còn là một giá trị đạo đức mang tính nội tâm, mà trở thành một chuẩn mực hình thức để soi xét và kết tội.

Câu hỏi cần đặt ra là: Liệu một vài ngày lễ trong năm có đủ để đánh giá toàn bộ mối quan hệ giữa con cái và cha mẹ? Một người con chu cấp đầy đủ, quan tâm đều đặn, có mặt khi cha mẹ ốm đau, lo toan lúc gia đình gặp biến cố, nhưng vì nhiều lý do không thể về quê đúng dịp lễ thì người ấy có thật sự bất hiếu? Ngược lại, có những người năm nào cũng về quê cho “đúng đạo”, nhưng thời gian ở nhà lại là những bữa cơm im lặng, những cuộc cãi vã, hay sự thờ ơ được che đậy bằng hình ảnh sum vầy. Vậy hiếu thảo nằm ở hành vi hay nằm ở bản chất của sự quan tâm?

Việc gán nhãn đạo đức cho lựa chọn nghỉ lễ còn phản ánh một thực tế khác: xã hội đang ngày càng dễ dãi trong việc phán xét đời sống cá nhân của người khác. Chỉ cần một bức ảnh, một dòng trạng thái, ai cũng có thể trở thành “quan tòa đạo đức”, sẵn sàng đưa ra kết luận về nhân cách của người chưa từng quen biết. Chữ hiếu vốn là giá trị thiêng liêng vì thế bị sử dụng một cách cảm tính, thậm chí bị lạm dụng như công cụ để chỉ trích và gây áp lực tâm lý.

Trong bối cảnh hiện đại, khi nhịp sống nhanh, áp lực công việc và tinh thần ngày càng lớn, nhu cầu nghỉ ngơi, tái tạo năng lượng không phải là sự ích kỷ. Có những người chọn đi du lịch không phải để trốn tránh gia đình, mà để trở về với một tâm thế tốt hơn, khỏe mạnh hơn, đủ sức gánh vác trách nhiệm lâu dài. Đặt chữ hiếu vào một khuôn thời gian cố định là vài ngày lễ trong năm vô hình trung đã thu hẹp ý nghĩa của nó, biến một giá trị sống thành một nghi thức mang tính trình diễn.

Cần thẳng thắn nhìn nhận rằng, hiếu thảo không phải là chuyện “đúng dịp”, mà là chuyện “đúng lúc”. Không phải ai cũng có điều kiện về quê thường xuyên. Không phải gia đình nào cũng mong con cái phải có mặt bằng mọi giá trong những ngày nghỉ lễ đông đúc, mệt mỏi. Có những bậc cha mẹ thấu hiểu, chỉ mong con được sống tử tế, có trách nhiệm, và nhớ đến gia đình bằng sự quan tâm chân thành, chứ không phải bằng sự hiện diện mang tính nghĩa vụ.

Khi xã hội biến kỳ nghỉ lễ thành thước đo đạo đức, điều đáng lo không phải là người trẻ đi du lịch, mà là cách chúng ta đang hiểu và áp đặt chữ hiếu. Hiếu không nằm ở việc về quê hay không, mà nằm ở thái độ sống, ở sự gắn bó bền bỉ và trách nhiệm lâu dài. Đã đến lúc cần trả lại cho chữ hiếu đúng vị trí của nó: một giá trị đạo đức sâu sắc, không phải một tiêu chuẩn hình thức để đem ra so sánh, phán xét trên mạng xã hội.

Moon (Tổng hợp)